THE BUEOLIGAN SA PAROKYA: Something Small and Yet Beautiful Expression of Solidarity

 

Someone called my attention the other day. She gently pointed out that in all my recent storytelling about our parish’s history, I had left out a vital piece of the puzzle—a pillar that gave true flesh to Fr. Tito’s Theology of Life. She was right. I had spoken at length about the songs, the youth, the farmer-apostoles and the panimbahon, but I had quietly glossed over how we survived the cold, hard realities of daily economic life.

If you look back at our transition from the old Arancel system to the voluntary Pledge System, it was never meant to be just a spiritual or administrative reform. It was an act of survival. But Fr. Tito knew that a pledge on paper could not feed a family when sickness struck, or buy uniforms when school opened, or purchase seeds come planting season.

So, out of the pews of St. Rafael grew something revolutionary: the Bueoligan sa Parokya ni San Rafael.

The Bueoligan was our very own parish credit union, born directly out of our local oath—"Rong pagpas-an ku krus it pag-iegmanghuran". It wasn't a bank. It was a sanctuary against predatory loan sharks. When Msgr. Pet Frac took the reins, he refined it even further. He brought in the Grameen solidarity model of microcredit, weaving it together with the human-scale economic principles of E.F. Schumacher’s Small is Beautiful. Msgr. Pet showed us that economics didn't have to be cold or distant; at its best, economics is simply love made tangible in small, manageable doses.

Of course, our history has never followed a straight line. In a season of interregnum, when institutional centralization crept back into parish life, the Bueoligan was quietly cast aside. Yet its spirit endured, refusing to vanish. Years later, under the pastoral care of Fr. Jarvin Aguelo (2018–2024), that old spark was discerned anew. He sought to gather the scattered embers, rekindling its presence. The effort, however, leaned more toward fortifying the Pledge than advancing the vision of a revived credit union.

I tell you all this because as I listened to Jose Cardinal Advincula speak on synodality and hearing Bishop Jojo Villareal ask his haunting question—"Now that we're here, what now?"—my mind didn't drift to the grand choir singing majestically or to the sophisticated liturgical vestments of the ministers and the acolytes. 

My mind went back to the dusty roads of Balete of bygone years. I thought of Fr. Tito riding in Pautwas, with a seminarian on vacation and a convent boy riding beside him. There was no grand entourage, no lavish meals expected from poor host families in the barrios. Pautwas carried a ministry that traveled light, bringing a priest who smelled like his sheep, ready to listen to a community that didn't just watch the liturgy, but became its living voice.

That is why I keep coming back to the prayer Jesus taught us. When we pray “Our Father,” we are reminded that synodality isn’t a corporate strategy; it is family life. Before we are administrators or experts, we are brothers and sisters.

When we pray “Give us this day our daily bread,” I think of our Apostoles-Farmers bringing home a bed of Japanese Red Worm to build organic vermiculture plots through dagyaw, and I think of the Bueoligan shielding a mother from debt. Daily bread was never something manufactured by algorithms or instant conveniences—it was received through patient labor and human solidarity.

And when we pray “Lead us not into temptation,” I realize our greatest danger today isn’t open hostility to faith. It is the subtle temptation to measure our vitality by budgets, digital metrics, and grand performances where choirs sing and the pews stay silent.

Of the recent, Pope Leo XIV reminds us in Magnifica Humanitas to protect the majestic dignity of every person from being swallowed by economic utility, our own local past offers us a clear compass. The legacy of Church workers who have gone into the great beyond reminds us that the Kingdom of God has always grown from below—from calloused hands, shared tables, and communities that dare to walk together.

And so, the Bueoligan sa Parokya stands as a reminder that solidarity is not an abstraction but a daily practice. As E.F. Schumacher once wrote in Small is Beautiful: “What is needed… is the courage and wisdom to make decisions on the basis of human needs rather than abstract economic calculations.”

This is the heart of our parish story: something small, yet beautiful—an economy of brotherhood, a liturgy of daily bread, and a solidarity that makes the Kingdom visible in Balete’s dusty roads.

 

THE CHURCH OF BALETE: Ruins, Resurrection, and the Sacred Rubble

 

The tragedy that pulverized the centuries-old churches of Bohol and Cebu on October 15, 2013, echoed an older, deeply intimate memory in our local church history—the sudden collapse of St. Rafael Parish Church during the 6.3 magnitude earthquake that jolted Panay Island on June 14, 1990. While our structure may not have carried the formal title of a National Cultural Treasure, its total destruction reshaped the physical and spiritual facade of the Baleten-on community, affording the faithful a new face for their Catholicity.

Today, children play across the modernized, paved plaza without any inkling of the sacred rubble buried beneath their feet. They are robbed of the innocent pastime known to toddlers of old, who gathered chips of crushed brick to polish their fingernails.

For generations, loose blocks of red brick and sea-corals (goso) lay scattered around the church and convent grounds—remnants of the original colonial church destroyed during the upheavals of the early American period, when Balete was laid to waste during the Filipino-American War. Those historic ruins were eventually cleared by order of the local ordinary to provide supplemental building materials for rebuilding the Cathedral of Kalibo, leaving Balete stripped of its historic sanctuary.

Without a physical church, our parish suffered a painful forty-year interregnum. The broken community, besieged by poverty and local skirmishes, saw its religious and civil administration routed back to Batan. It was only in November 1939, under Rev. Fr. Paterno Valguna, that a concrete church was finally erected and the independent Parish of St. Rafael the Archangel was re-established. It is why our parish archives of baptism, marriage, and death begin abruptly in late 1939; anything prior remains buried in the registers of Batan or Banga.

That 1939 structure was the very building that collapsed in 1990—the exact era when Fr. Tito Gelito’s pastoral program and the Theology of Life were taking deep root in our town. The physical loss of the church building during those years served as an unintended, profound parable: it forced the parish to realize that the Church is not a fortress of stone, but a living body of believers. When the walls fell, the Church retreated into the open convent, aboard Pautwas, into the Bueoligan credit union, and around the table of con-venire where the weary, the sick, and the poor found sanctuary.

Today, the modern church building stands quietly in the heart of town, a silent witness to the multi-faceted, fast-changing life of Balete. At its appointed hours, as in days of old, its belfry tolls its heavy iron bells—inviting the busy, distracted parishioner to cease awhile and turn their minds toward the Divine.

And as John Donne reminded us, when a brother or sister finishes their earthly race, those same bells ring out a dark knell. They convey solemnly across the valley that another faithful traveler has left the trials of this world to join the venerable dead, journeying beyond our congested town cemetery toward the ultimate promise of our faith: a New Heaven and a New Earth.

 

THE PLEDGE SYSTEM: A Christian Witnessing in Struggle for the New Heaven and the New Earth

 

The structural and pastoral history of the Parish of St. Rafael the Archangel in Balete provides a perfect, concrete incarnation of the theological reflections we have been tracing. When Fr. Tito S. Gelito (1987–1997) and Msgr. Pedro C. Frac (1997–2004) affirmed the Offering (Haead) method introduced during the time of Msgr. Jose Parohinog (1976-1982) and initiated the radical shift from the commercialized Arancel system to the voluntary Pledge System, they were not just changing a financial mechanism; they were executing a profound pastoral reform rooted in the theology of the Cross, Grace, Struggle, and the structural realization of a Small Christian Community (SCC) orientation. The Second Plenary Council of the Philippines (PCP II) and the First Diocesan Synod of Kalibo serve as the definitive ecclesial affirmations for this bold pastoral shift. Both landmark documents explicitly confront the pastoral wounds caused by the Arancel system, validating the community's struggle to reclaim the true nature of Christian witnessing.

In the Arancel system, sacraments and spiritual services are tied to fixed, individual fees. In the context of liberation theology of Fr. Gutierrez, this represents a form of structural barrier that commodifies grace and exacerbates the daily "thorns" and anxieties of poor parishioners. It turns the church into a marketplace rather than a sanctuary for the flock. By abolishing these mandatory transactional fees and opting for a system where parishioners gave voluntary assent according to their resources, the parish eliminated discrimination based on economic status. The priests afforded all sacraments without additional obligations. This structural shift was an act of Christian witnessing that declared: God's grace is a free gift, not a commodity. It repositioned the parish to stand in solidarity with the Anawim (the poor of the Lord) of Balete, removing the financial friction that often alienated ordinary families from the life of the Church.

The transition to the Pledge System was explicitly anchored on a pastoral program defined by a "theology of life and love command"—expressed locally as "Rong pagpas-an ku krus it atong pag-ieigmanhuran kay Kristo Hesus". This is Augustine’s reflection on grace translated into pastoral action by Fr. Tito. Instead of coercing compliance through canonical fees, the system relied on the internal conversion of the faithful—believing that "love responds to love" and that the sacrifices of the shepherd would be freely requited by the outpourings of generous hearts.  Bearing this cross (pag-pas-an ku krus) meant accepting the vulnerability and historical struggle of trusting the community's collective conscience. It proved that grace is a powerful, organizing force capable of sustaining the material and spiritual needs of a local church without institutional coercion.

The First Synod of Kalibo provided the pastoral mandate for local parishes to experiment with and transition to participatory financial models like the Pledge System. It recognized that a Church cannot truly be a "Church of the Poor" if its administrative structures mimic commercial entities. By anchoring the Balete reform in the Synod's vision, the parish transformed its financial structure into an ecclesial act of diakonia (service) and koinonia (communion).

The success of the Pledge System in St. Rafael the Archangel relied heavily on a decentralized, participatory parish structure that mirrors the BCC-CO/SCC orientation. The parish was subdivided into chaples (capilyas), each with its own chapel president and finance committee, while a core group and education committee communicated the program. The chapel leadership carried out the personal household-level legwork to clarify concerns. 

This decentralized structure sustained by Msgr. Frac transformed the financial upkeep of the parish into a communal act of worship. By allocating 25% of the collections directly as a local Chapel Fund and distributing stipends to local chapel leaders, the system empowered the grassroots.  When the community gathered in their respective capilyas for Sunday or monthly Masses to drop their specially made Pledge Cards into the offering, it was no longer an anonymous, institutional duty. It was an expression of Moltmann’s active hope and Fr. Abesamis's historical engagement. The poor, ordinary families of Balete became active subjects—the "rich soil"—managing their own local church resources, ensuring that the catechists were funded (10%), and proving that a "little flock," when organized and united under one Shepherd, can fully sustain its own historical journey.

Through the Balete experience, the text of Psalm 95 takes on a vivid local color: "Come, worship the Lord, for we are his people, the flock that he shepherds." Under the pastoral care of Fr. Gelito and Msgr. Frac, the Parish of St. Rafael demonstrated that to be the flock of the Shepherd means to share the weight of the cross together at the chapel level, converting the struggle of daily life into a collective witness of radical, self-giving love.

 

 

OF SHEPHERDS AND HOUNDS: A TRIBUTE TO MSGR. PEDRO C. FRAC

 

Local celebrity Alfred Vargas once recalled getting lost during his pilgrimage along the Camino de Santiago, only to be ambushed by an irate German Shepherd. Expecting the worst, he soon realized the dog wasn't attacking—it was actively guiding him back to the trail. The animal was simply being true to its nature as a shepherd dog: keeping the traveler from straying.

 Like Alfred, I have known the saving grace of being found and nudged back onto the right path. Few people embodied that persistent, guiding presence quite like Msgr. Pedro C. Frac—“Lolo” to those of us who knew him dearly—whose memory and legacy we now honor as he lays at rest at St. Jude Thaddeus Parish in Kalibo.

 When Lolo arrived in Balete in August 1997, truckload of belongings in tow after twelve years of service in Libacao, he stepped into a new assignment with immediate humility. As convent boys hauled his things upstairs, the outgoing parish priest, Fr. Tito Gelito, walked him through the established pastoral program. Lolo’s response was simple and steadfast: “Don’t worry, Doy. I’ll support and continue the program you have developed here.”

 He made good on that promise for seven fruitful years. But Lolo did not merely maintain; he built. In his quiet, unassuming way, he proved to be a master community organizer and animator. He strengthened the parish Pledge system, empowered Basic Ecclesial Communities (BECs) to manage their own finances, and championed radical transparency. He established Apdo, a monthly organ detailing every peso of parish income and expenses, appointing me as its editor.

 Serving as his scribe was a front-row seat to his quiet genius. He forged international partnerships with institutions like the University of Hohenheim to foster local development, invited the Franciscan Sisters of the Immaculate Conception (SFIC) to establish a footprint, secured funding from Kirche in Not for a new rectory, and oversaw the completion of the San Rafael Parish Church. Under his watch, chapel masses expanded from sporadic monthly visits to a steady weekly rhythm.

 Through all this work, Lolo was subtly mentoring me—teaching me his craft and shaping my character without ever making it feel like a lesson. It called to mind the famous lines of Francis Thompson’s The Hound of Heaven:

I fled Him, down the nights and down the days;

I fled Him, down the arches of the years;

...From those strong Feet that followed, followed after.

But with unhurrying chase,

And unperturbèd pace,

Deliberate speed, majestic instancy,

They beat—and a Voice beat

More instant than the Feet—

‘All things betray thee, who betrayest Me.’

In Thompson’s poem, the "Hound" is not a threat, but the relentless, loving pursuit of God—refusing to let us stay lost in the labyrinth of our own minds. Lolo was precisely that kind of shepherd-hound in my life. He didn't bark or coerce; he nudged with "deliberate speed" and unhurried grace. He saw potential in me before I recognized it in myself, channeling my youth into purpose.

 Like the pilgrim on the Camino, I didn't always realize in the moment that I was being watched over, formed, and directed by a steady hand. Now, as Lolo completes his earthly pilgrimage, the trail feels quieter, but the path he laid out remains clear.

 Rest well, Lolo. Thank you for chasing after my potential when I was still wandering, and for showing us all that the grace of God often reaches us through the quiet, relentless devotion of a true shepherd.

 

Ro Bueoligan it Logo

 

Bueoligan – Sa experyensya it Parokya ni San Rafael, nagatimaan ra ku programa ag sistema it “Balik-Haead” ag “Tithing” nga suno man sa dekreto kung Ikaywang Plenaryo Konseho it Pilipinas (PCP II Art 118-119) ag kung Nahaunang Synodo ku Dioseses it Kalibo, (Decrees on Temporalities No. 17-18) eamang nga rong mga tumueo hay makiparte sa misyon bilang parianong mga tawo (Temporalities No. 9) agud sa rato makapatigayon kita sa paghimaya sa Dios, sa pagbantala ku mayad nga balita, sa pag-ulikid sa pinakakubos katon ag sa pagsuporta sa kinahang-eanon kung aton nga mga kaparian ag Obispo (Mt. 10:7-11; Can. 281;1274 as cited under Temporalities No. 10).  Ruyon ro gusto ipaabot nga paghangop ku kabilugan ku logo.

10 nga katawo – baye, eaki, unga, magueang, may asawa ag owa, madre, pari – nagsimbolo ku Katilingban Kristiana riya sa Parokya halin sa napueong ka kabarangayan it Balete

Nagapas-an ku Simbahan nga nagapamanawon - isaeang ka paghimakas ku Katilingban it Dios eamang madangat rong kahimtangan it “Bag-ong Eangit, Bag-ong Eugta” (Isaiah 65:17 & 66:22; 2 Pet. 3:13; & Revelation 21:1); Pag-aeaengay ag paghueueogan it abaga ag rong pagpas-an ku “Krus it Pag-eigmanghuran” kay Kristo Hesus.

Si San Rafael nga Arkangel – ro manugbueong it Dios, ro ginpadaea it Dios sa pag-iba sa aton nga pagpamanawon ag paghimakas ag makabueong sa aton nga pagkabulag sa kamatuoran; ro Patron ku Katilingban it Dios sa atong Parokya.

Berde  – Kolor ku Espiritu Santo, ku kabuhi, ku sa gihapon ag ku pag-eaum. Kolor nga makita naton sa simbahan sa tiempo ordinaryo sa aton nga pagpamanawon sa adlaw adlaw nga paghimakas, nga nagatimaan ma ku aton nga pag-uli sa baeay ku aton nga Amay sa mga Eangit.

Puea – timaan ku aton nga hamdum nga madangat ag mabaeay rong “Bag-ong Eangit, Bag-ong Eugta”; rong kaeayo o baga (nga angay kabkaban, suma ay nagakaugdaw eon) sa aton nga dughan; ro Paghigugma it Dios; ro Kasakit ag Kamatayon ni Hesus; ag rong kaisog naton sa pagpas-an ku Krus it Pag-eigmanghuran kay Kristo Hesus.

Bueawan  o Puti (The backdrop of the Logo) – Pagkaputli ag pagkasantos; Si Maria nga owa it dagta nga saea; ro pagkabanhaw it katilingban pareho nga nabanhaw si Hesus.

PRAYER FOR THE FORGOTTEN DEAD (IN ENGLISH AND INAKEANON)

PRAYER FOR THE FORGOTTEN DEAD

 

O merciful God,

take pity on those souls

who have no particular friends and intercessors

to recommend them to Thee, who,

either through the negligence of those who are alive,

or through length of time are forgotten

by their friends and by all.

Spare them, O Lord,

and remember Thine own mercy,

when others forget to appeal to it.

Let not the souls which Thou hast created

be parted from thee, their Creator.

 

May the souls of all the faithful departed,

through the mercy of God, rest in peace.

 

Amen

 

 

 

PANGAMUYO SA MGA OWA EON HADUMDUMI

 

O maeueuy-ong Dios,

Ulikdi man ratong mga kaeag

Nga owa gid it amigo ag katuwang

Para magpangamuyo kimo

Nga bukon man it sa kakueangan ku mga buhi

O sa kahabaon it panahon, hay halipatan eon

Ku mga maeapit kanda o ku mga nakakilaea kanda.

Euwasa sanda, O Ginuo,

Ag dumduma rong imong kaeuoy,

Kon rong tanan hay nagkalipat sa pagpangamuyo karon

Indi igtugot nga rong kaeag nga imong tinuga

Hay mapahieayo kimo, rong andang Tag-tuga.

 

Kabay nga rong mga kaeag ku tanan nga tumueo-ong nagkaeamatay,

Sa kaeuoy it Dios, maka-agum it pahuway nga dayon.

 

Amen.   

NOVENA KAY SAN RAFAEL

 

NAHAUNA NGA ADLAW

Ang Timaan sang Santa Cruz…..

 

PAGHINUE-SOE

              Ginoo kong Jesukristo, Dios ag tawo nga matuod, Tagtuga ag manunubos ko,nagatoo ako nga ikaw guid eamang ro akongDios, ag angay eamang nga palangga-on ko nga eabaw guid sa tanan pero dahil sa nagpasipaea ako sa ika mayad mo nga Diosnon, nagakasakit ako sa buot ko, ag naga promisa ako nga indi eon guid magpakasaea it uman, paagi sa pagbulig it imong grasya, nagabaylo ako it bag-o nga kinabuhi. Ginaeauman ko, Ginoo, paagi sa imong owa it kutod nga kaeu-oy, ro pagpatawad ku akong mga saea, ag para mabayaran ra tanan, guinahaead ko kimo,sa espiritu it pagpa-ubos, ro kabuhi ko ag mga mayad nga inubrahan, ag ro imo maeahaeon nga dugo, ro tanan mo nga mga kasakit ag ro pagkamatay mo sa krus. Nakasaea ako, Ginuo kaeu-uyi ako.

 

PANGAMUYO

(Nahanungod sa Nahauna nga Adlaw)

              Dios ag Ginoo, Agaeon it mga Angheles, nga guin tugyanan mo sa pagbantay ag pag apin sa mga tawo, guinahaead namon kimo sa mabahoe nga pagtahod ro mga pahanungdan ku rayang espiritu, ag mga pahanungdan ku imong  Arcangel San Rafael nga isaea sa eabing mataas nga mga angeheles sa eangit, nag –agto sa eogta sa pagbantay ag paggiya kay Tobias sa mga pamanawon, ag ku ulihi hay kay San Juan de Dios nga guinbuligan na it mayad sa tanan nga mga bueuhaton it kaeu-oy sa isigkatawo. Nagapangamuyo ako kimo nga sugtan mo nga mangin kaibahan nakon ro rayang Arcangel, agud nga paagi sa anang pag giya hay makalikao ako sa pagkasaea kimo, ag sa tanan nga mga kataeagman sa kaeag ag eawas, ag para man maangkon nakon ro akon nga ginahandom sa rayang novena, kon raya hay naga kaigo sa paghimaya kimo. Amen

 

OCTAVA

              Sa imong owa guid pagbueag sa pag iba kay San Juan de Dios sa anang oeobrahon; ag sa maeueuy-on nga kabaeaka guin pakita mo ro imong pagkasampaton; sa mga tawo nakig-angay ka,  guin tago ro pagkalangitnon, guin limpyohan ag guin kaayad ro mga katre it masakiton.

 

(tatlo nga Amay namon…tatlo nga Maghimaya ka Maria…. Gloria…)

 

PANGAMUYO

(Sa adlaw nga tanan)

              Mahimay-on guid nga Arcangel, Señor San Rafael, haeangdon nga prinsipe ku mga panong nga eangitnon, minatuod nga masiga nga iwag, ag isaea sa pito nga nagadabdab sa atubangan ku Trono it Santisima Trinidad, Ama, Unga, ag Espiritu Santo nga sambilog eamang ka Dios nagapangamuyo kami kimo, sa mabahoe nga pagpaubos, nga mananabang ka namon, agud mabaton namon ro among guinapangabay ag guina pangamuyo sa rayang Nobena, kon angay sa himaya it Dios, pero kon bukon it angay, ipaabot Arcangel ko, sa diosnon nga kaeu-oy nga ipanugot nana kamon, ro bugay ag takus nga buhaton namon sa eabing paghimaya Kana, sa ikamayad ku eawas ag ikapa-eangit ku among kaeag. Kabay pa.

 

PANGAMUYO

(Kay San Rafael sa adlaw nga tanan)

              O Prinsipe nga haeandon ag mahimaya-on, putli nga Arcangel San Rafael, nagadayao ako sa Ginoo nga nagtuga kimo ag guinkasadya guid ku akong kaeag ro kataasan nga guin ambitan mo, dahil sa espiritu ka nga eangitnon, sambilog sa pito nga maeapit guid sa Dios, manug giya sa mga nagapamanawon sa daean, manuglipay sa mga nagapakalimos, manug-euwas sa mga guina sudlan it yawa, kaibahan it mga castos embahador it Dios, mapaninguha-on sa mga sueokton, manug giya sa mga nagapangasawa, manughusay it mga erensya ag manugbueong it mga masakit sa mata. Sa rayang mga katungdanan mo, nagapasaeamat ako kimo sa indi mahuyap nga beses ag kaibahan sa paghaead ku rayang novena, nagatug-an ako makaron, San Rafael Arcangel nga imaw man ro maabot ku akon kubos nga pagtinguha, Tinguha-an ko nga ita-o kimo ro tanan, akon nga pagatipunon ro mga grasya nga naghalin sa imong pagkama-alwan nga indi mo ako pag-imutan San Rafael nga Arcangel, ayaw ako pagbalibari sa akong pagpangayo it bulig, ginapangayo  ko raya kimo bangod sa pagpasakit ag pagkamatay ni JesuKristo, bangod sa nga pahanungdan ku anang mahae nga ina, nga ina ko man, Maria Santisima ag  sa mga pahanungdan man ku tanan nga mga angeheles ag santos sa eangit ag sa tanan nga matarong nga tawo iya sa eogta. Para mapilit ko ikaw sa pagkaeu-oy kakon, guinapanawag ku ro mga nagahigugma kimo makaron ag sa tanan nga nagahigugma ag magahigugma sa katapusan it kalibutan, agud akon masabat ro akon nga ginapangayo, hay napahimaya ku ro Dios nga Ginuo ag daeayawon sa owa it katapusan. Kabay pa.

 

(Magpamaeandong it madali ag magpangayo sa Dios it grasya nga kinahangeanon sa pahanungdan ni San Rafael Arcangel)

 

PANGAMUYO

(Sa adlaw-adlaw para kay Maria Santisima)

              O Ulay nga Maria, Virgen labing daeayawon ag nanay ku dios nga maka-ako it Tanan, sa imong mga santos nga taeapakan nagaeuhod ako Ina ko, kon owa siguro ro imo nga pagbulig basi mabuhay eon ako guin hukman it Ama sa eangit. Ngani dahil sa makaron hay guinapakilaea ka nga Ina it mga ginahigugma,nagabaskog man ro akong boot, ag nabubuhi ro akon nga pag-eaum, bangod kara nagapangamuyo ako kimo paagi sa pahanungdan it mahigugmaon nga Arcangel ko San Rafael,malolo mo nga alagad ag guinsaligan mo, idangat mo ako sa imong unga it grasya para matuman ko it himpit ro anang santos nga sugo, ag para mapangayu-an ko it patawad ro akong mga kasae-anan. Ginapangayo ko raya nga novena nga kabay kunta magtubo ag mag abo ro Kristianang Katilingban, kabay nga magkaeasugot ro mga lideres ag kabay maging mahamungaya ro atong nasyon nga Pilipinas. Ngani, señora, tan-awa kami ku imong mata nga maeueuy-on tan-awa ro among kaimueon ag sugua si San Rafael dahil handa imaw sa pagtuman.

 

(Isunod ro mga Gozos)

 

IKAYWANG ADLAW

              Dios ag Ginuo it mga arcangheles, nga tueugyanan mo ku mga butang nga nahanungod sa eabing kadungganan agkahimayaan mo, ag sa ikamayad man ku mga tawo, ginahaead ko kimo ro mga pahanungdan ku rayang mga mapisan nga angheles, eabi eon guid ro mga pahanungdan ku imong arcangel San Rafael nga guin papanaog mo imaw iya sa eogta, agud mag-iba ag magbantay kay Tobias nga unga, ag manug-euwas kana sa kataeagman ag sa ulihi hay kay San Juan de Dios, nga tungod ay guin sentensyahan nga patyon, si San Rafael, ginhimo sa larawan, bayhon ag kasingkasing it isaea ka tawo nga dungganon, nga nagpamayad ku pino ko  nagsentensya kay San Juan. Ag tungod sa paglikaw sa kamatayon nagadto imaw sa banwa it oropesa, nga owa it ano man nga baeon, ag owa guid imaw it maagyan nga pagkaon sa daean sa sueod it tatlong adlaw nga pagpamanaw nana, ngani sa  ga-oy ag kaeuya natumba imaw sa eogta ag dayon guindaehan imaw ni San Rafael it tatlong bilog nga tinapay ag sang ka baso nga bino ag tag maumpawan eon imaw sa kabuyog ku anang ueo nakabati imaw it sangkalimog nga nagahambae kana nga kaunon nana nga owa it katahap rato nga tinapay ag pagkaka-on nana nauli-an ro anang kusog pares kato kay Elias agud makapadayon ku anang pagpanaw nagapangamuyo ako kimo O Ginuo nga tabangan ako ku rayang arcangel nga santo sa tanan ko nga kinawad-on ag sa mga kataeagman  nga guina atubang nakon ag itugot mo ro akon nga guinapangayo sa rayang novena kon angay sa eabing pagtahod ag paghimaya kimo. Amen.

 

OCTAVA

              Si Juan de Dios tag guin sentensyahan it kamatayon, bisan owa it saea guinbawi mo imaw sa bilitayan tungod eamang sa mabahoe nimong kaeu-oy agud makalikaw sa kataeagman ro banwang Oropesa, guin-usoy ag guin tapok imaw sa kagutom guindaehan mo imaw dayon it kaean-on.

 

(Tatlong ka Amay Namon….O Prinsipe… Gozos…)

 

IKATLONG ADLAW

              Dios ag Ginuo it mga principados nga sa pagbuot mo guina iwagan sanda ku iba  pa nga mga angheles agud magtatap ag mag-alila ku kabuhi it mga tawo, guinahaead ko kimo ro mga pahanungdan ku rayang mga haeandong angeheles ag ro pahanungdan man ku imong arcangel San Rafael nga bangod ko imong kaeuoy, imong guinpadaea sa pagbulig kay Tobias sa pagsukot it pautang, sa pagpatigayon it anang pagpangasawa, ag sa pagbueong ku pagkabulag ni Tobit nga anang tatay ag ku olehe nakig-iba kay San Juan de Dios sa  pagbueong ag pag-alila sa mga masakiton. Nagapangamuyo ako kimo nga si San Rafael ro mangin maestro nakon sa kabuhi eamang agod nga mangin indi ako it bulag nga kahimtangan it iba ag magtinguha nga bag-ohon roindi it matarung nga sitwasyon nga nagapigos kamon. Kabay man nga sa akong pagnovena, madangat ko ro grasya it paghigugma sa akong isigkatawo ag magpaninguha nga mabatak sanda sa mapiot nga kahimtangan. Amen.

 

OCTAVA

              Si San Juan de Dios nga manugtatap it mga masakiton nakaagum ku pagka-abyan ni San Rafael nga naga-eambong pareho ku ana ag nagbulig kaibahan kana pagtatap ku masakiton.

 

(Tatlong ka Amay Namon….o Prinsipe… Gozos….)

 

IKAP-AT NGA ADLAW

               Dios ag Ginuo ku mga Potestades nga guintaw-an it ea-in nga kagamhanan sa pagpalisod sa mga yawa. Guinahaead ko kimo ro mga pahanungdan ku rayang mabaskog nga Espiritu ag ro pahanungdan man ku imong arcangel San Rafael, nga guintaw-an mo it gahom, agud anang higtan ro mapintas nga yawa nga si Asmodeo, ag itapok nana sa ginharian it ehipto. Ag ku ulihi hay nakig-iba man kay San Juan de Dios nga sa pag-uli nana sa hospital nga nagatibong it isaeang ka eupog sa sambilog nana nga abaga ag sa pihak nga abaga hay ro andang pinakalimusan nga guin paka-on sa mga masakiton.

              Guin sabnit ku isaeang ka yawa ro anang sakang nga nag anyong-baboy nga mahigku; ag sa mabaskog nana nga pagbalintuwad, hay natumba si San Juan, ag guin bueobalinsay ro anang sungkod, pero bnag-abot si San Rafael, guin buligan pagduhoe sa anang mga abaga ro anang mga daea-hon ag dayon guin tabog ratong baboy nga makaeueu-oy. Nagapangamuyo ako kimo, pasugtan mo kakon ro pag-giya ku rayang Santo Arcangel agud ,makalikaw ako sa baeatik ku rayang mapintas nga kaaway, ag ro guinapangayo ko sa rayang nobena sa eabing pagtahod ag paghimaya kimo. Kabay pa.

 

OCTAVA

              Tag nagapas-an sa anang abaga si San Juan de Dios ku isaeang ka masakiton,pati ro kaean-on nga daea nana nga sa makaeueu-oy inughungit, ro yawa nga nag anyong baboy naghapit sa anang mga siki, natumba dayon kaibahan ku eopog pero si San Rafael ro nagpatindog.

 

(Tatlong ka Amay namon…O Prinsipe…Gozos…)

 

IKALIMANG ADLAW

              Dios ag Ginuo ku mga Birtudes, nga gaeamiton ku imong Maka-ako sa paghimo it mga buhat nga makangawa-ngawa. Ginahaead ki kimo ro mga pahanungdan rayang mga malig-on nga espiritu, ag ro mga pahanungdan man ku imong Arcangel San Rafael, nga nagpahito-hito it mga buhat nga makangawa-ngawa sa daywa nga ka Tobias ag kay Sara, ag ku ulihi hay kay San Juan de Dios, eabi eon guid ka’t nagakalisod raya nga Santo, ay owa it kaean-on nga inugtil-og sa mga masakiton sa oras it inugpaka-on kanda. Sa gihapon, guin himueatan nana nga magpangita, owa guid imaw it nasagap nga kaean-on, hakita eon lang nana sumueod rayang mahimaya-on nga arcangel, nga nagabiste it pareho ku ana, ag naghambae igmanghod, igmanghod ko Juan de Dios, kita nga daywa magiligbata sa isaea eamang ka orden; batuna rayang kaean-on halin sa eangit ag pakan a ro mga masakiton.

              Nagapangamuyo ako kimo, sa mabahoe nga pagpaubos, nga raya nga arcangel nga santo mangin mananabang ko halin makaron agud mabaton ko ro pagkalawat ku bilidhon nga eawas ni Jesukristo sa oras ku akong kamatayon. Sa bug-os nga pagpaninguya ku ikamayad ku akong kabuhi ag ipahanugot mo man kakon ro grasya nga ginatinguha ko sa rayang nobena sa eabing pagtahod ag paghimaya kimo. Kabay pa.

 

OCTAVA

              Sa indi ueosuyon nga kalisod, si San Juan de Dios, nga daea ku kakueanagan it pagkaon agud ipakaon sa mga masakiton nga nagapueopug-ot ag ro anang mata puno it euha.Si San Rafael dayon nagdaea kana it pagkaon para sa masakiton.

 

(Tatlong ka Amay Namon…O Prinsipe…Ulay nga Tuod…Gozos)

 

I-KAN-UM NGA ADLAW

              Dios ag Ginuo ku mga Dominasyones nga tueogyawan mo sa pagtuman ku imong mga kasuguan ag guinakahadlukan it mga yawa sa impierno, guinahaead ku kimo ro mga pahanungdan ku rayang mga mataas nga angheles, ag ro mga pahanungdan man ku imong arcangel san Rafael, nga biskan una imaw sa mataas nga katungdanan ku mga angheles, nagpanaog sa pagdumaea sa pamanawon ni Tobias hasta nga guin uli nana sa anang kaugalingon nga panimaeay ag ku ulihi kay san Juan de Dios nga nagapangahoy imaw sa bukid ku Biesperas ku paskwa. Sa anang pagtinguha nga makauli agud hipakaon ro mga masakiton biskan sa gab-I eon nga owa guinahuna-huna sa anang pag-uli guin ibhan imaw ni San Rafael nga nagdaea it kahayag sa anang daean eamang agud indi magtaeang . Nagapangamuyo ako kimo nga ipahunugot mo nga si San Rafael ro mag iwag sa akong daean pauli sa baeay ku akong Ama ag maggiya kakon paadto sa ratong mga nagakinahangean ku akon bulig, eabi-eabi eon guid sa mga pinakakubos. Kabay man kunta  nga sa pagnovena nakon ngara maagum ko ro kaisog nga panistiguhan ro mayad nga balita it kaeuwasan nga guinabantala ni Kristo para sa tanan nga katawuhan. Amen.

 

OCTAVA

              Ku Biesperas it paskwa nagpangahoy sa kabukiran si San Juan de Dios. Inabutan imaw it kagab-ihon ngani nga nagtaeang imaw sa kagueangan. Sa Tunga it anang kasakit guin ibhan imaw ni San Rafael nga nagtuy-toy kana ag nag-iwag sa anang daean pauli.

 

(Tatlong ka Amay Namon… O Principe….Ulay nga Tuod…Gozos)

 

 

 

IKAPITO NGA ADLAW

              Dios ag Ginuo it mga angeles, nga ginahimo mo nga trono it imong himaya, ginahaead kimo ro mga pahanungdan ku rayang mga haeandong espiritus ag ro pahanungdan man ni San Rafael nga imong arcangel. Sa anang paghatud kay Tobias pauli sa andang baeay, nagpakilaea imaw sa pamilya ni Tobit. Ku olehe pa guid, ro anang guin-obra kay San Juan de Dios nga nagpakilaea imaw nga angel it eangit ag sinugo it Dios sa pag-iba kana. Ngani nga ka’t nagahugas si San Juan de Dios ku siki it atong Ginuo, nga nagpakuno-kuno nga isaeang ka makaueuoy nga masakiton, kaibahan na si San Rafael nga imaw ro nagbuyot ku inugpahid nga tinabas.

              Nagapangamuyo ako kimo nga may mabahoe nga pagpa-ubos, nga sa pagbulig ni San Rafael, mahugasan ko ro akong kabuhi ku tubi it kabaeaka sa mga kubos, ag nga sa akong paghimo ku rayang novena, maamat-amatan ko it bag-o ro akong panimuot agod nga ro panimuot ni kristo ro magahari sa akong kabuhi. Amen.

 

OCTAVA

 

              Isaeang adlaw, ka’t si San Juan de Dios hay nagalibot-libot sa banwa, may hapan-uhan imaw nga isaeang ka eaki nga puno it ina ro anang eawas, ngani nga guindali-dali na it daea sa ospital agod hibueong eagi. Ku olehe, guinsugiran imaw ni San Rafael nga si Jesus’t a ratong anang guinbuligan.

 

(Tatlong ka Amay Namon…O Principe…Ulay nga Tuod…Gozos)

 

IKAWAEO NGA ADLAW

              Dios ag Ginuo it mga Querubines, nga guintaw-an mo it tuman nga kaaeam, guinahaead ko kimo ro mga pahanungdan it rayang mga masiga nga mga angeles, ag ro pahanungdan man ni San Rafael nga imong arcangel, nga nagbulig ag nagpatigayon nga hisukot ni Tobias ro pautang ku anang tatay ag nga makapangasawa imaw. Nga bangod kana, owa ma-eksperyensyahi ni Tobias ro kamatayon nga guin-agum ku mga nagpangasawa kay Sara, ag nga ku olehe, bangod man sa anang pagtabang, nahapatigayon man ni San Juan de Dios nga maeuwas sa kataeagman ro mga masakiton sa ospital it banwang Granada nga nasunog. Nagapangamuyo ako kimo, O Ginuo nga si San Rafael mangin kabulig ko sa pagpaeong ku kaeayo nga nagasunog ko akong handum ag paminuot nga makaserbisyo kimo kapin guid sa pinakakubos ko nga igmanghod.Kabay man nga sa akong pag novena,maagum ko ro kabakod sa pagpadayon sa pagpanerbisyo sa katilingban ni Kristo eamang agod madangat namon ro Bag-ong Eangit ag bag-ong eugta. Amen.

 

OCTAVA

              Si San Juan de Dios, ka’t nasunog ro ospital sa Granada, biskan pa nga nagadabdab ro kaeayo, nagresgo ku anang kabuhi eamang agod maeuwas ro mga masakiton. Natigayon ratong delikadong obra bangod ku pagbulig ni San Rafael.

 

(Tatlong Amay Namon, O Principe, O Ulay nga tuod, Gozos)

 

IKASIAM NGA ADLAW

              Dios ag Ginuo it mga Serapines, nga nagadabdab guihapon sa paghigugma kimo,guinahaead ku kimo ro mga pahanungdan ku rayang mga angeles, ag ro pahanungdan man ni San Rafael, imong arcangel nga nagpadabdab ku taguipusuon ni Tobias ag ku anang pamilya, ag ku taguipusuon man ni San Juan de Dios eabi eon guid sa katapusan it anang kabuhi nga kon siin guin ibhan man imaw ni Maria Santissima ag ni San Juan Evangelista. Nga kon siin, kaibahan si San Rafael, si Maria nga mabaeak-on nga nanay hay nagpahid ku hueas it mamaeatyon nga San Juan de Dios. Nagapangamuyo ako kimo, sa mabahoe nga pagpaubos, nga sa oras it akong kamatayon ibhan ako ni San Rafael ag padabdabon ro akong taguipusuon sa paghigugma kimo, sa imong simbahan, ag sa akong isigkatawo eabi eon guid sa pinakakubos kamon. Kabay man kunta nga sa akong pag-novena ngara maagum ko ro kaisog sa pagkabuhi nga matarung sa atubangan it akong mga igmanghod ag kasimanwa. Amen.

 

OCTAVA

 

              Ka’t himamatyon eon si San Juan de Dios, guin bisita imaw ni Maria Santissima ag ni San Juan  Ebangelista, kaibahan si San Rafael agud nga sapupuhon imaw sa katapusan it anang kabuhi iya sa kalibutan.

 

(Tatlong ka Amay Namon, O Principe, O UlaY nga tuod, Gozos)

 

GOZOS

 

Magbubolong nga sampaton

Kag sang Dios ginsaligan.

 

(REF.) San Rafael nga bansagon

Imo kami panabangan.

 

O Magbubolong nga sangkap

Sa kaalam nga langitnon,

Ang mga sakit sa lawas

Imo ngani pahawa-on subong man ang

Kalag namon

Bawi-a sa katalagman.

 

(San Rafael…)

 

Ang gugmang labing mainit

Sang bu-ot ni San Juan de Dios

Amo’y sa imo nagpilit

Nga sa iya makig-upod

Sa pagbulong kag pagsagud

Sa tawong may balati-an.

 

(San Rafael…)

 

Ang tawo nga may kasakit

Kag walay nagasapopo

Kon sa imo nagapasalig.

Gilayon ginalipay mo,

Kay panio kag inugpahid,

Sa luha kalisdanan

 

(San Rafael…)

 

 

Iwag sa kadudulman,

Mando ka sa panlakatan,

Maabtik ka nga talaw-gon

Sang Kristianong nagtalang kabay unta

Imo dunggon ang amon pagpakitabang.

 

(San Rafael…)

 

Angel ka nga suluguon

Sang Hari sang kalangitan,

Kag sa imo guinatugyan

Ang pag gabay sa amon

Sa imo nagala-um

Nag agum sing kaugkan.

 

(San Rafael…)

 

Sang pag-upod mo sa dalan

Sadtong Tobias nga bata,

Ang pagtukbon sang isda,

Sa suba nga talabukan.

Imo siya tinudlo-an

Nga dakpon niya sa hasang.

 

(San Rafael…)

 

Sa nakasal si Tobias

Sa anak sang manggaranon

Sang yawa ginahimu-an

Sing ahat nga kamatayon.

Kag sa imong pagpatigayon

Naluwas sa katalagman.

 

(San Rafael…)

 

Imo siya tinudlu-an

Pagbubulong sang kabutuhan

Sang Amay niyang tigulang

Nga Tobias man ang ngalan;

Buasa ikaw dalayawon

Kay daku kang mananabang.

 

(San Rafael…)

 

Imo kami pandangaton

Sa Dios nga Ginoo naton

Sing grasya nga kinahanglan agud kami

Magmatarong

Kag tubtob kamatayon

Dili mo kami baya-an

 

(San Rafael…)

 

Magbubulong nga sampaton

Kag sang Dios ginsaligan.

 

San Rafael nga bansagon

Imo kami panabangan.

 

ANTIFONA

              O Prinsipe nga minatu-od nga mahimaya-on, San Rafael Arcangel, sa atubangan it trono ku Santisima Trinidad, dumduma  kami ag i-ampo mo guid kami sa Unga it Dios.

 

              Nagatindog ro Angel sa atubangan it altar it simbahan.

              Sa anang mga alima hay nagabit-bit it incesario nga bulahan.

 

PANGAMUYO

              O Dios, guin pa giya mo kay Tobias nga imong alagad, si San Rafael Arcangel, agud magbanatay kana sa pamanawon, iugot mo kamon nga sa bilog namon nga kabuhi hay ibhan ag apinan kami gihapon ku rayang bulahan nga Arcangel, ag palig-unon mo kami paagi sa anang pagbulig, paagi kay Kristo nga among Ginoo. Amen.